TB 2.4.3

13 पञ्चाशत्

2.4.3 अनुवाकं 3 - उपहोमाः

2.4.3.1
जुष्टी॑ नरो॒ ब्रह्म॑णा वः पितृ॒णाम् । अक्ष॑मव्ययं॒ न किला॑ रिषाथ । यच्छक्व॑रीषु बृह॒ता रवे॑ण । इन्द्रे॒ शुष्म॒मद॑धाथा वसिष्ठाः ॥ पा॒व॒का नः॒ सर॑स्वती । वाजे॑भिर्-वा॒जिनी॑वती । य॒ज्ञ्ं ॅव॑ष्टु धि॒या व॑सुः ॥ सर॑स्वत्य॒भि नो॑ नेषि॒ वस्यः॑ । मा प॑स्फरीः॒ पय॑सा॒ मा न॒ आ ध॑क् । जु॒षस्व॑ नः स॒ख्या॑ वे॒श्या॑ च
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.2
मा त्वत्क्षेत्रा॒-ण्यर॑णानि गन्म ॥ वृ॒ञ्जे ह॒विर्नम॑सा ब॒र्॒.हिर॒ग्नौ । अया॑मि॒ स्रुग् घृ॒तव॑ती सुवृ॒क्तिः । अम्य॑क्षि॒ सद्म॒ सद॑ने पृथि॒व्याः । अश्रा॑यि य॒ज्ञ्ः सूर्ये॒ न चक्षुः॑ ॥ इ॒हार्वाञ्च॒मति॑ह्वये । इन्द्रं॒ जैत्रा॑य॒ जेत॑वे । अ॒स्माक॑मस्तु॒ केव॑लः ॥ अ॒र्वाञ्च॒मिन्द्र॑म॒मुतो॑ हवामहे । यो गो॒जिद्-ध॑न॒जि-द॑श्व॒जिद्यः
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.3
इ॒मं नो॑ य॒ज्ञ्ं ॅवि॑ह॒वे जु॑षस्व । अ॒स्य कु॑र्मो हरिवो मे॒दिनं॑ त्वा ॥ अस॑मृंष्टो जायसे मातृ॒वोः शुचिः॑ । म॒न्द्रः क॒विरुद॑तिष्ठो॒ विव॑स्वतः । घृ॒तेन॑ त्वा ऽवर्द्धयन्नग्न आहुत । धू॒मस्ते॑ के॒तुर॑भवद्-दि॒वि श्रि॒तः ॥ अ॒ग्निरग्रे᳚ प्रथ॒मो दे॒वता॑नाम् । सम्ॅया॑ताना-मुत्त॒मो विष्णु॑रासीत् । यज॑मानाय परि॒गृह्य॑ दे॒वान् । दी॒क्षये॒दꣳ ह॒विराग॑च्छतं नः ।
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.4
अ॒ग्निश्च॑ विष्णो॒ तप॑ उत्त॒मं म॒हः । दी॒क्षा॒पा॒लेभ्यो॒ वन॑तꣳ॒॒ हि श॑क्रा । विश्वै᳚र् दे॒वैर् य॒ज्ञियैः᳚ सम्ॅविदा॒नौ । दी॒क्षाम॒स्मै यज॑मानाय धत्तम् ॥ प्रतद्-विष्णुः॑ स्तवते वी॒र्या॑य । मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेषु । अधि॑क्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥ नू मर्तो॑ दयते सनि॒ष्यन्. यः । विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ दाश॑त्
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.5
प्र यः स॒त्राचा॒ मन॑सा॒ यजा॑ तै । ए॒ताव॑न्तं॒ नर्य॑मा॒विवा॑सात् ॥ विच॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । क्षेत्रा॑य॒ विष्णु॒र् मनु॑षे दश॒स्यन्न् । ध्रु॒वासो॑ अस्य की॒रयो॒ जना॑सः । उ॒रु॒क्षि॒तिꣳ सु॒जनि॑मा चकार ॥ त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । विच॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा । प्र विष्णु॑-रस्तु त॒वस॒स्त वी॑यान् । त्वे॒षꣳ ह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑ ।
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.6
होता॑रं चि॒त्रर॑थ-मद्ध्व॒रस्य॑ । य॒ज्ञ्स्य॑ यज्ञ्स्य के॒तुꣳ रुश॑न्तम् । प्रत्य॑र्द्धिं दे॒वस्य॑ देवस्य म॒ह्ना । श्रि॒या त्व॑ऽग्निमति॑थिं॒ जना॑नाम् ॥ आ नो॒ विश्वा॑भिरू॒तिभिः॑ स॒जोषाः᳚ । ब्रह्म॑ जुषा॒णो ह॑र्यश्व याहि । वरी॑वृज॒थ् स्थवि॑रेभिः सुशिप्र । अ॒स्मे दध॒द्-वृष॑णꣳ॒॒ शुष्म॑मिन्द्र ॥ इन्द्रः॑ सुव॒र्॒.षा ज॒नय॒न्नहा॑नि । जि॒गायो॒शिग्भिः॒ पृत॑ना अभि॒श्रीः
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.7
प्रारो॑चय॒न्मन॑वे के॒तुमह्ना᳚म् । अवि॑न्द॒ज्ज्योति॑र्-बृह॒ते रणा॑य ॥ अश्वि॑ना॒वव॑से॒ निह्व॑ये वाम् । आ नू॒नं ॅया॑तꣳ सुकृ॒ताय॑ विप्रा । प्रा॒त॒र्यु॒क्तेन॑ सु॒वृता॒ रथे॑न । उ॒पाग॑च्छत॒मव॒सा ऽऽग॑तं नः ॥ अ॒वि॒ष्टं धी॒ष्वश्वि॑ना न आ॒सु । प्र॒जाव॒द्-रेतो॒ अह्र॑यं नो अस्तु । आवां᳚ तो॒के तन॑ये॒ तूतु॑जानाः । सु॒रत्ना॑सो दे॒ववी॑तिं गमेम ।
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.8
त्वꣳ सो॑म॒ क्रतु॑भिः सु॒क्रतु॑र्भूः । त्वं दक्षैः᳚ सु॒दक्षो॑ वि॒श्ववे॑दाः । त्वं ॅवृषा॑ वृष॒त्वेभि॑र् महि॒त्वा । द्यु॒म्नेभि॑र्-द्यु॒म्न्य॑भवो नृ॒चक्षाः᳚ ॥ अषा॑ढं ॅयु॒थ्सु पृत॑नासु॒ पप्रि᳚म् । सु॒व॒र॒.षाम॒फ्स्वां ॅवृ॒जन॑स्य गो॒पाम् । भ॒रे॒षु॒जाꣳ सु॑क्षि॒तिꣳ सु॒श्रव॑सम् । जय॑न्तं॒ त्वामनु॑ मदेम सोम ॥ भवा॑ मि॒त्रो न शेव्यो॑ घृ॒तासु॑तिः । विभू॑तद्युम्न एव॒या उ॑ स॒प्रथाः᳚
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.9
अधा॑ ते विष्णो वि॒दुषा॑चि॒दृध्यः॑ । स्तोमो॑ य॒ज्ञ्स्य॒ राद्ध्यो॑ ह॒विष्म॑तः ॥ यः पू॒र्व्याय॑ वे॒धसे॒ नवी॑यसे । सु॒मज्जा॑नये॒ विष्ण॑वे॒ ददा॑शति । यो जा॒तम॒स्य म॑ह॒तो म॒हि ब्रवा᳚त् । सेदुः॒ श्रवो॑भिर्-यु॒ज्यं॑ चिद॒भ्य॑सत् ॥ तमु॑ स्तोतारः पू॒र्व्यं ॅयथा॑ वि॒द ऋ॒तस्य॑ । गर्भꣳ॑ ह॒विषा॑ पिपर्तन । आऽस्य॑ जा॒नन्तो॒ नाम॑ चिद्विवक्तन । बृ॒हत्ते॑ विष्णो सुम॒तिं भ॑जामहे ।
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.10
इ॒मा धा॒ना घृ॑त॒स्नुवः॑ । हरी॑ इ॒होप॑वक्षतः । इन्द्रꣳ॑ सु॒खत॑मे॒ रथे᳚ ॥ “ए॒ष ब्र॒ह्मा{1}”, प्र ते॑ म॒हे । वि॒दथे॑ शꣳ॒सिषꣳ॒॒ हरी᳚ । य ऋ॒त्वियः॒ प्र ते॑ वन्वे । व॒नुषो॑ हर्य॒तं मद᳚म् । इन्द्रो॒ नाम॑ घृ॒तं न यः । हरि॑भि॒श्चारु॒ सेच॑ते । श्रु॒तो ग॒ण आ त्वा॑ विशन्तु
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.11
हरि॑वर्पसं॒ गिरः॑ ॥ आच॑र्.षणि॒प्रा वृ॑ष॒भो जना॑नाम् । राजा॑ कृष्टी॒नां पु॑रुहू॒त इन्द्रः॑ । स्तु॒तः श्र॑व॒स्यन्नव॒सोप॑म॒द्रिक् । यु॒क्त्वा हरी॒ वृष॒णा ऽऽया᳚ह्य॒र्वाङ् ॥ प्र यथ् सिन्ध॑वः प्रस॒वं ॅयदायन्न्॑ । आपः॑ समु॒द्रꣳ र॒त्थ्ये॑व जग्मुः । अत॑श्चि॒दिन्द्रः॒ सद॑सो॒ वरी॑यान् । यदीꣳ॒॒ सोमः॑ पृ॒णाति॑ दु॒ग्धो अꣳ॒॒शुः ॥ ह्वया॑मसि॒ त्वेन्द्र॑ या॒ह्य॑र्वाङ्
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.12
अरं॑ ते॒ सोम॑स्त॒नुवे॑ भवाति । शत॑क्रतो मा॒दय॑स्वा सु॒तेषु॑ । प्रास्माꣳ अ॑व॒ पृत॑नासु॒ प्र यु॒थ्सु ॥ इन्द्रा॑य॒ सोमाः᳚ प्र॒दिवो॒ विदा॑नाः । ऋ॒भुर्-येभि॒र्-वृष॑पर्वा॒-विहा॑याः । प्र॒य॒म्यमा॑णा॒न् प्रति॒ षूगृ॑भाय । इन्द्र॒ पिब॒ वृष॑धूतस्य॒ वृष्णः॑ ॥ अहे॑डमान॒ उप॑याहि य॒ज्ञ्म् । तुभ्यं॑ पवन्त॒ इन्द॑वः सु॒तासः॑ । गावो॒ न व॑ज्रिन्थ् स्व॒मोको॒ अच्छ॑
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)
2.4.3.13
इन्द्राग॑हि प्रथ॒मो यज्ञिया॑नाम् ॥ या ते॑ का॒कुथ् सुकृ॑ता॒ या वरि॑ष्ठा । यया॒ शश्व॒त्पिब॑सि॒ मद्ध्व॑ ऊ॒र्मिम् । तया॑ पाहि॒ प्र ते॑ अद्ध्व॒र्युर॑स्थात् । सं ते॒ वज्रो॑ वर्ततामिन्द्र ग॒व्युः ॥ प्रा॒त॒र्युजा॒ विबो॑धय । अश्वि॑ना॒वेह ग॑च्छतम् । अ॒स्य सोम॑स्य पी॒तये᳚ ॥ प्रा॒त॒र्यावा॑णा प्रथ॒मा य॑जद्ध्वम् । पु॒रा गृद्ध्रा॒दर॑रुषः पिबाथः ( ) । प्रा॒तर्.हि य॒ज्ञ्म॒श्विना॒ दधा॑ते । प्रशꣳ॑ सन्ति क॒वयः॑ पूर्व॒भाजः॑ ॥ प्रा॒तर्य॑जद्ध्वम॒श्विना॑ हिनोत । न सा॒यम॑स्ति देव॒या अजु॑ष्टम् । उ॒तान्यो अ॒स्मद्-य॑जते॒ विचा॑यः । पूर्वः॑ पूर्वो॒ यज॑मानो॒ वनी॑यान् ।
कोर्वै (Index)
(चा॒ - श्व॒जिद्यो-ग॑च्छतं नो॒ - दाश॒न् - नामा॑ - भि॒श्रीर् - ग॑मेम - स॒प्रथा॑ - भजामहे - विशन्तु - या॒ह्य॑र्वाङ् - च्छ॑ - पिबाथः॒ षट्च॑)