पञ्चशत् 1 #
पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒ ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहा॑ दि॒वे स्वाहा॒ सूर्या॑य॒ स्वाहा॑ च॒न्द्रम॑से॒ स्वाहा॒ नक्ष॑त्रेभ्यः॒ स्वाहा॒ प्राच्यै॑ दि॒शे स्वाहा॒ दक्षि॑णायै दि॒शे स्वाहा᳚ प्र॒तीच्यै॑ दि॒शे स्वाहो-दी᳚च्यै दि॒शे स्वाहो॒र्द्ध्वायै॑ दि॒शे स्वाहा॑ दि॒ग्भ्यः स्वाहा॑ ऽवान्तरदि॒शाभ्यः॒ स्वाहा॒ समा᳚भ्यः॒ स्वाहा॑ श॒रद्भ्यः॒ स्वाहा॑ ऽहोरा॒त्रेभ्यः॒ स्वाहा᳚ ऽर्द्धमा॒सेभ्यः॒ स्वाहा॒ मासे᳚भ्यः॒ स्वाहा॒र्तुभ्यः॒ स्वाहा॑ संॅवथ्स॒राय॒ स्वाहा॒ सर्व॑स्मै॒ स्वाहा᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
पृ॒थि॒व्यै । स्वाहा᳚ । अ॒न्तरि॑क्षाय । स्वाहा᳚ । दि॒वे । स्वाहा᳚ । सूर्या॑य । स्वाहा᳚ । च॒न्द्रम॑से । स्वाहा᳚ । नक्ष॑त्रेभ्यः । स्वाहा᳚ । प्राच्यै᳚ । दि॒शे । स्वाहा᳚ । दक्षि॑णायै । दि॒शे । स्वाहा᳚ । प्र॒तीच्यै᳚ । दि॒शे । स्वाहा᳚ । उदी᳚च्यै । दि॒शे । स्वाहा᳚ । ऊ॒र्ध्वायै᳚ । दि॒शे । स्वाहा᳚ । दि॒ग्भ्य इति॑ दिक् - भ्यः । स्वाहा᳚ । अ॒वा॒न्त॒र॒दि॒शाभ्य॒ इत्य॑वान्तर - दि॒शाभ्यः॑ । स्वाहा᳚ । समा᳚भ्यः । स्वाहा᳚ । श॒रद्भ्य॒ इति॑ श॒रत् - भ्यः॒ । स्वाहा᳚ । अ॒हो॒रा॒त्रेभ्य॒ इत्य॑हः - रा॒त्रेभ्यः॑ । स्वाहा᳚ । अ॒द्र्ध॒मा॒सेभ्य॒ इत्य॑द्र्ध-मा॒सेभ्यः॑ । स्वाहा᳚ । मासे᳚भ्यः । स्वाहा᳚ । ऋ॒तुभ्य॒ इत्यृ॒तु - भ्यः॒ । स्वाहा᳚ । सं॒ॅव॒थ्स॒रायेति॑ सं - व॒थ्स॒राय॑ । स्वाहा᳚ । सर्व॑स्मै । स्वाहा᳚ ॥
भट्टभास्करभाष्यम् (Bhatta Bhaskara Commentary)
1 अथ पूर्वा ऋतुदीक्षाः - पृथिव्यै स्वाहेत्यादि ।। गताः । पृथिव्यास्स एव स्वरः । 'ऊडिदम्' इति दिवः । 'सावेकाचः' इति दिशः । दिग्भ्य इति सामान्येनोच्यते । अवान्तरदिशाः कोणाः । समाशरच्छब्दौ संवत्सरविशेषवचनौ । गतौ गतेरिष्यन्? वर्षवचनावित्येके । इह तु ताभ्यां तदवयवभूताः सूक्ष्मा यामघटिकानिमेषादयो गृह्यन्ते । सर्वस्मै यौ दिक्कालकार्यौ यौ च दिक्कालावनुक्तौ तस्मै सर्वस्मै स्वाहेति ।।
इति सप्तमे प्रथमे पञ्चदशोनुवाकः ॥