अनुवाकः 7 TS 1.8.7

(A7)

(तेभ्यः॒-पञ्च॑चत्वारिꣳशच्च)

अनुवाकः 7 - Complete Audio

TS 1.8.7 - स्वरानुगामी

0:00 0:00
PS1.1 ऐ॒न्द्रा॒ग्नं द्वाद॑शकपालं ॅवैश्वदे॒वं च॒रुमिन्द्रा॑य॒
PS1.2 शुना॒सीरा॑य पुरो॒डाशं॒ द्वाद॑शकपालं ॅवाय॒व्यं॑
PS1.3 पयः॑ सौ॒र्यमेक॑कपालं द्वादशग॒वꣳ सीरं॒
PS1.4 दक्षि॑णा- ऽऽग्ने॒य-म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पति रौ॒द्रं
PS1.5 गा॑वीधु॒कं च॒रुमै॒न्द्रं दधि॑ वारु॒णं
PS1.6 ॅय॑व॒मयं॑ च॒रुं ॅव॒हिनी॑ धे॒नुर्
PS1.7 दक्षि॑णा॒ ये दे॒वाः पु॑र॒स्सदो॒ऽग्निने᳚त्रा
PS1.8 दक्षिण॒सदो॑ य॒मने᳚त्राः पश्चा॒थ्सदः॑ सवि॒तृने᳚त्रा
PS1.9 उत्तर॒सदो॒ वरु॑णनेत्रा उपरि॒षदो॒ बृह॒स्पति॑नेत्रा
PS1.10 रक्षो॒हण॒स्ते नः॑ पान्तु॒ ते
PS1.11 नो॑ऽवन्तु॒ तेभ्यो॒ - [
PS1.12 ]
PS2.1 नम॒स्तेभ्यः॒ स्वाहा॒ समू॑ढꣳ॒॒ रक्षः॒
PS2.2 सन्द॑॑ग्धꣳ॒॒ रक्ष॑ इ॒दम॒हꣳ रक्षो॒ऽभि
PS2.3 सं द॑हाम्य॒ग्नये॑ रक्षो॒घ्ने स्वाहा॑
PS2.4 य॒माय॑ सवि॒त्रे वरु॑णाय॒ बृह॒स्पत॑ये॒
PS2.5 दुव॑स्वते रक्षो॒घ्ने स्वाहा᳚ प्रष्टिवा॒ही
PS2.6 रथो॒ दक्षि॑णा दे॒वस्य॑ त्वा
PS2.7 सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ऽश्विनो᳚र् बा॒हुभ्यां᳚ पू॒ष्णो
PS2.8 हस्ता᳚भ्याꣳ॒॒ रक्ष॑सो व॒धं जु॑होमि
PS2.9 ह॒तꣳ रक्षोऽव॑धिष्म॒ रक्षो॒ यद्
PS2.10 वस्ते॒ तद् दक्षि॑णा

Report Timing Issue

Report timing issue for this location?

पञ्चशत् 1 #
TS 1.8.7.1 TS 1.8.7.1
ऐ॒न्द्रा॒ग्नं द्वाद॑शकपालं ॅवैश्वदे॒वं च॒रुमिन्द्रा॑य॒ शुना॒सीरा॑य पुरो॒डाशं॒ द्वाद॑शकपालं ॅवाय॒व्यं॑ पयः॑ सौ॒र्यमेक॑कपालं द्वादशग॒वꣳ सीरं॒ दक्षि॑णा- ऽऽग्ने॒य-म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पति रौ॒द्रं गा॑वीधु॒कं च॒रुमै॒न्द्रं दधि॑ वारु॒णं ॅय॑व॒मयं॑ च॒रुं ॅव॒हिनी॑ धे॒नुर् दक्षि॑णा॒ ये दे॒वाः पु॑र॒स्सदो॒ऽग्निने᳚त्रा दक्षिण॒सदो॑ य॒मने᳚त्राः पश्चा॒थ्सदः॑ सवि॒तृने᳚त्रा उत्तर॒सदो॒ वरु॑णनेत्रा उपरि॒षदो॒ बृह॒स्पति॑नेत्रा रक्षो॒हण॒स्ते नः॑ पान्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ तेभ्यो॒ - [ ]
पदपाठः (Word-by-word)
ऐ॒न्द्रा॒ग्नमित्यै᳚न्द्र - अ॒ग्नम् । द्वाद॑शकपाल॒मिति॒ द्वाद॑श - क॒पा॒ल॒म् । वै॒श्व॒दे॒वमिति॑ वैश्व-दे॒वम् । च॒रुम् । इन्द्रा॑य । शुना॒सीरा॑य । पु॒रो॒डाश᳚म् । द्वाद॑शकपाल॒मिति॒ द्वाद॑श - क॒पा॒ल॒म् । वा॒य॒व्य᳚म् । पयः॑ । सौ॒र्यम् । एक॑कपाल॒मित्येक॑ - क॒पा॒ल॒म् । द्वा॒द॒श॒ग॒वमिति॑ द्वादश - ग॒वम् । सीर᳚म् । दक्षि॑णा । आ॒ग्ने॒यम् । अ॒ष्टाक॑पाल॒मित्य॒ष्टा - क॒पा॒ल॒म् । निरिति॑ । व॒प॒ति॒ । रौ॒द्रम् । गा॒वी॒धु॒कम् । च॒रुम् । ऐ॒न्द्रम् । दधि॑ । वा॒रु॒णम् । य॒व॒मय॒मिति॑ यव-मय᳚म् । च॒रुम् । व॒हिनी᳚ । धे॒नुः । दक्षि॑णा । ये । दे॒वाः । पु॒रः॒ सद॒ इति॑ पुरः - सदः॑ । अ॒ग्निने᳚त्रा॒ इत्य॒ग्नि - ने॒त्राः॒ । द॒क्षि॒ण॒सद॒ इति॑ दक्षिण - सदः॑ । य॒मने᳚त्रा॒ इति॑ य॒म - ने॒त्राः॒ । प॒श्चा॒थ्सद॒ इति॑ पश्चात् - सदः॑ । स॒वि॒तृने᳚त्रा॒ इति॑ सवि॒तृ - ने॒त्राः॒ । उ॒त्त॒र॒सद॒ इत्यु॑त्तर - सदः॑ । वरु॑णनेत्रा॒ इति॒ वरु॑ण - ने॒त्राः॒ । उ॒प॒रि॒षद॒ इत्यु॑परि - सदः॑ । बृह॒स्पति॑नेत्रा॒ इति॒ बृह॒स्पति॑ - ने॒त्राः॒ । र॒क्षो॒हण॒ इति॑ रक्षः - हनः॑ । ते । नः॒ । पा॒न्तु॒ । ते । नः॒ । अ॒व॒न्तु॒ । तेभ्यः॑ ।
पदसंख्या: 50
भट्टभास्करभाष्यम् (Bhatta Bhaskara Commentary)
1 अथ शुनासीरीयं हविर्विदधाति - ऐन्द्राग्नं द्वादशकपालमिति ॥ तानि पञ्च हवींषि पञ्चसञ्चरव्यतिरिक्तानि, तेन दश हवींषीति केचित् । अन्ये तु 'एतद्ब्राह्मणान्येव पञ्च हवींषि' इत्युक्त्वा 'अथेन्द्राय शुनसीराय' इति त्रयाणामनुब्राह्मणे विधानादष्टावित्याहुः । तदानीमैन्द्राग्नवैश्वदेवयोर्विकल्पार्थमाम्नानम् । शुनो वायुः, सीर आदित्यः, ' तद्वानिन्द्र इहोच्यते, अभेदात्मत्वात् । मत्वर्थीयो वा लुप्यते । 'देवताद्वन्द्वे च' इति पूर्वोत्तरपदयोर्युगपत्प्रकृतिस्वरत्वम् । वायव्यम् । 'वाय्वृतुपित्रुषसो यत्' इति यत् । एवं सर्वे एककपालानां यागाः । द्वादशगवं द्वादश गावस्समाहृताः, तद्युक्तं सीरं लाङ्गलं च दक्षिणा । 'गोरतद्धितलुकि' इति अच् । राजसूयान्तर्भाविताश्चातुर्मास्ययागास्समाप्ताः ॥
2 एवं संवत्सरमिष्ट्वा तदन्ते आगामिन्यां पौर्णमास्यामिन्द्रतुरीयेण चतुर्हविषा यजेत, तं विदधाति - आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपतीत्यादि ॥ गावीधुको रौद्रश्चरुर्द्वितीयः । गवीधुकाः तृणतण्डुलाः । ऐन्द्रं दधि तृतीयम् । वारुणो यवमयश्चरुश्चतुर्थः । 'द्व्यचश्छन्दसि' इति मयट् । तत्र वहिनी धेनुर्दक्षिणा । गतम् । 'देवासुरास्संयत्ता आसन् । ते देवा अग्निमब्रुवन् । त्वया वीरेणासुरानभिभवामेति । सोब्रवीत् । त्रेधाहमात्मानम्' इत्यादि ब्राह्मणम् ॥
3 -7यस्मिन्नहनीन्द्रतुरीयं कर्म क्रियते तस्यां रात्र्यां पञ्चेध्मीयेन यजेत, आहवनीयधिष्ण्य एव चतुर्धाहवनीयं प्रतिदिशं व्युद्धृत्य मध्ये पञ्चमं कृत्वा पञ्चगृहीतेनाज्यने यथालिङ्गं जुहोति । आज्येनैतान्व्याघारयतीति केचित् - ये देवाः पुरस्सद इत्यादिभिः ॥ तत्र ये देवा इति पदद्वयं रक्षोहण इत्यादि च पूर्वत्र परत्र च पञ्चस्वप्यनुषज्यते । ये देवाः पुरस्सदः पूर्वस्यां दिशि सीदन्तीति । 'पूर्वापराधराणाम्' इत्यसिप्रत्ययः । अग्निनेत्राः अग्निप्रधानाः । 'छन्दसि नेतुरुपसङ्ख्यानम्' इत्यप्रत्ययः, 'ऋतश्छन्दसि' इति कबभावः । रक्षोहणः रक्षसां हन्तारः, ते नोस्मान्पान्तु, ते नोस्मानवन्तु प्रीणयन्तु, तेभ्यो नमः नमस्कुर्मः, तेभ्यस्स्वाहा स्वाहुतमस्तु । एवं ये देवाः दक्षिणसदः यमनेत्रा रक्षोहणः ते नः पान्तु ते नोवन्त्वित्यादि । तथा ये देवाः पश्चात्सदः सवितृनेत्राः रक्षोहण इत्यादि । ये देवा उत्तरसदो वरुणनेत्राः रक्षोहण इत्यादि । ये देवा उपरिषदो बृउहस्पतिनेत्राः रक्षोहण इत्यादि । वनस्पत्यादित्वात् बृहस्पतिशब्दे पूर्वोत्तरयोः पदयोर्युगपत्प्रकृतिस्वरत्वम् ॥
8 उदवेषेण सर्वानाहवनीयाङ्गारान्मध्ये एकयोपसमूहति - समूढमिति ॥ समूढमेकीकृत्य नाशितमस्तु रक्षः अनेनाङ्गारसमूहेन, तथा सन्दग्धं एकीकृत्य दग्धमस्तु । उभयत्रापि पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं 'गतिरनन्तरः' इति । तस्मादहं रक्षः इदमहमाभिसन्दहामि आभिमुख्येन चैकीकृत्य चानेन दहामि । इदमिति क्रियाविशेषणम् ॥
9 -13अपरं पञ्चगृहीतं गृहीत्वा पञ्च स्रुवाहुतीरभिजुहोति - अग्नये रक्षोघ्ने स्वाहेति ॥ यमादिष्वपि चतुर्ष्वनुषज्यते । दुवस्वते इति विकल्पार्थ इति केचित् । बृहस्पतिविशेषणमित्यन्ये । दुवस्वते परिचर्यावते बृहस्पतय इति । सर्वे निगदसिद्धाः । रक्षोघ्ने रक्षसां हन्त्रे । उदात्तनिवृत्तिस्वरेण चतुर्थ्या उदात्तत्वम् । सवित्रे इति उदात्तयणः' इति विभक्तुयदात्तत्वम् । बृहस्पतिरुक्तस्वरः ॥

अत्र प्रष्टिवाही रथो दक्षिणा । प्रष्टिः त्रिपादाधारविशेषः । यो रथस्त्रिभिरश्वैर्युक्तः प्रष्टिवद्वहति स प्रष्टिवाही । 'उपमानं शब्दार्थप्रकृतावेव' इति नियमात् पूर्वपदाद्युदात्तत्वाभावे कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वमेव प्रवर्तते । 'प्रजापतिरग्निमसृजत । तं सृष्टं रक्षांस्यजिघांसन् । स एताः प्रजापतिरात्मनो देवता निरमिमीत' इत्यादि ब्राह्मणम् ॥

यो रक्षोभ्यो बिभीयात्पिशादेभ्यो वा सोनेन यजेतेत्ययज्ञ संयुक्तं केचिदाहुः ॥

14 अथ व्युष्टायां पुनर[पुरा]ग्निहोत्रात् अपामार्गसक्तून् जुहोति - देवस्येति ॥ व्याख्यातम् । रक्षसो वधं वधहेतूनिमान् जुहोमीति ॥
15 स्रुवं प्रहरति - हतं रक्ष इति ॥
16 उत्तिष्ठति - अवधिष्म रक्ष इति ॥ हतवन्तो वयं रक्षः, तत्किमिदानीमास्म इत्युत्तिष्ठति ॥
17 अत्र राजा यद्वस्ते परिधत्ते तद्दक्षिणा अध्वर्यवे वस्त्रं देयम् ॥

इत्यष्टमे सप्तमोनुवाकः ॥

पञ्चशत् 2 #
TS 1.8.7.2 TS 1.8.7.2
नम॒स्तेभ्यः॒ स्वाहा॒ समू॑ढꣳ॒॒ रक्षः॒ सन्द॑॑ग्धꣳ॒॒ रक्ष॑ इ॒दम॒हꣳ रक्षो॒ऽभि सं द॑हाम्य॒ग्नये॑ रक्षो॒घ्ने स्वाहा॑ य॒माय॑ सवि॒त्रे वरु॑णाय॒ बृह॒स्पत॑ये॒ दुव॑स्वते रक्षो॒घ्ने स्वाहा᳚ प्रष्टिवा॒ही रथो॒ दक्षि॑णा दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ऽश्विनो᳚र् बा॒हुभ्यां᳚ पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्याꣳ॒॒ रक्ष॑सो व॒धं जु॑होमि ह॒तꣳ रक्षोऽव॑धिष्म॒ रक्षो॒ यद् वस्ते॒ तद् दक्षि॑णा ॥
पदपाठः (Word-by-word)
नमः॑ । तेभ्यः॑ । स्वाहा᳚ । समू॑ढ॒मिति॒ सं - ऊ॒ढ॒म् । रक्षः॑ । संद॑ग्ध॒मिति॒ सं-द॒ग्ध॒म् । रक्षः॑ । इ॒दम् । अ॒हम् । रक्षः॑ । अ॒भि । समिति॑ । द॒हा॒मि॒ । अ॒ग्नये᳚ । र॒क्षो॒घ्न इति॑ रक्षः - घ्ने । स्वाहा᳚ । य॒माय॑ । स॒वि॒त्रे । वरु॑णाय । बृह॒स्पत॑ये । दुव॑स्वते । र॒क्षो॒घ्न इति॑ रक्षः-घ्ने । स्वाहा᳚ । प्र॒ष्टि॒वा॒हीति॑ प्रष्टि-वा॒ही । रथः॑ । दक्षि॑णा । दे॒वस्य॑ । त्वा॒ । स॒वि॒तुः । प्र॒स॒व इति॑ प्र - स॒वे । अ॒श्विनोः᳚ । बा॒हुभ्या॒मिति॑ बा॒हु-भ्या॒म् । पू॒ष्णः । हस्ता᳚भ्याम् । रक्ष॑सः । व॒धम् । जु॒हो॒मि॒ । ह॒तम् । रक्षः॑ । अव॑धिष्म । रक्षः॑ । यत् । वस्ते᳚ । तत् । दक्षि॑णा ॥
पदसंख्या: 45