पञ्चशत् 1 #
पन्था॑मनू॒वृग्भ्याꣳ॒॒ संत॑तिꣳ स्नाव॒न्या᳚भ्याꣳ॒॒ शुका᳚न् पि॒त्तेन॑ हरि॒माणं॑ ॅय॒क्ना हली᳚क्ष्णान् पापवा॒तेन॑ कू॒श्माञ्छक॑भिः शव॒र्तानूव॑द्ध्येन॒ शुनो॑ वि॒शस॑नेन स॒र्पान् ॅलो॑हितग॒न्धेन॒ वयाꣳ॑सि पक्वग॒न्धेन॑ पि॒पीलि॑काः प्रशा॒देन॑ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
पन्था᳚म् । अ॒नू॒वृग्भ्या॒मित्य॑नू॒वृक् - भ्या॒म् । संत॑ति॒मिति॒ सं-त॒ति॒म् । स्ना॒व॒न्या᳚भ्याम् । शुकान्॑ । पि॒त्तेन॑ । ह॒रि॒माण᳚म् । य॒क्ना । हली᳚क्ष्णान् । पा॒प॒वा॒तेनेति॑ पाप - वा॒तेन॑ । कू॒श्मान् । शक॑भि॒रिति॒ शक॑ - भिः॒ । श॒व॒र्तान् । ऊव॑द्ध्येन । शुनः॑ । वि॒शस॑ने॒नेति॑ वि - शस॑नेन । स॒र्पान् । लो॒हि॒त॒ग॒न्धेनेति॑ लोहित - ग॒न्धेन॑ । वयाꣳ॑सि । प॒क्व॒ग॒न्धेनेति॑ पक्व - ग॒न्धेन॑ । पि॒पीलि॑काः । प्र॒शा॒देनेति॑ प्र - शा॒देन॑ ॥
भट्टभास्करभाष्यम् (Bhatta Bhaskara Commentary)
1 पन्थाः प्रसिद्धः । द्वितीयाया अप्याकारश्छान्दसः । अनूवृग्भ्यां अनुवृत्ताभ्यां सिराविशेषाम्याम् । वर्णव्यत्ययेन ककारः । 'न हि वृति' इत्यादिना दीर्घत्वम् । सन्ततिः प्रसिद्धा, स्नावानस्मिराः स्नावभ्योऽभितः स्नावन्यौ सर्वसिरानुग्राहिण्यौ सिराविशेषौ पार्श्वयोः । स्वार्थिको वा यत् । शुकान् पित्तेन गतम् । हरिमाण कामिलादि हरिणस्वभावम् । 'तुरिष्ठेमेयस्सु' इति टिलोपः । यक्ना मांसपिण्डविशेषेण वर्तुलाकारेण । 'पद्दन्' इत्यादिना यकृच्छब्दस्य यकन्नादेशः । हलीक्ष्णान् तृणसिह्मान् । पापवातेन आमवालजाः क्षुद्रजन्तवः । ऊवध्येन उदरस्थेन पुरीषेण । श्वानः प्रसिद्धाः । विशसनेन शस्त्रादिलग्नेन मांसेन । सर्पान् लोहितगन्धेन रुधिरगन्धेन । वयांसि पक्वगन्धेन पाकजेन मांसेन । पिपीलिकाः प्रशादेन भूमौ विशीर्णेन । शद निशातने । पूर्वपदान्तोदात्तत्वम् ॥
इति पञ्चमे सप्तमे त्रयोविंशोनुवाकः ॥